Skryfgeheime-skryfskool

Van idee tot publikasie


STORIES ...

en ander skryfstukke deur Skryfgeheime-skrywers.

Lees en geniet hierdie groeiende versameling stories en skryfstukke wat hoofsaaklik uit werkstukke deur Skryfgeheime-skrywers ontstaan het. Onthou dat daar 'n hardwerkende, passievolle mens agter elke verhaal is, noem dus die skrywer se naam en van indien jy dit dalk iewers sou voorlees. 


’n Brief aan my jonger self

Maderyn Roets

 

My liewe jonger self, daar is soveel dinge wat ek wens ek vroegtydig vir jou kon sê of teen waarsku. Jy was so naïef, het so in jou droomwêreldjie geleef. Die lag het altyd iewers in jou keel geborrel. Jy was vol hoop en verwagtings. As ek nou daaraan dink, dan besef ek dit was ’n goeie ding. Sonder hoop gaan staan die lewe stil en gaan alles in jou dood.

            Jy moes dalk ’n kind gebly het. Hulle glo altyd die beste van mense, sien altyd die goeie raak. Dalk moes jy nooit eens getrou het nie?

            Heidi in die berge. Jou ontnugtering was grooy, aangesien jou droomman in ’n UFO gekom het. Oupa en Peter het gesê hy moet ’n alien spesie wees, hulle verstaan nie sy taal nie, nie eens sy lyftaal nie.

            Onthou jy die sorgelose vryheid van die berge? Die bokke se geblêr? Die ure wat jy by die rivier op ’n klip sit en droom het? Waterstrome het jou siel gevoed. Voëltjies het in jou ore gefluister. Sagte sand was onder jou voete. Honger drome het vlak in jou oë gelê.

Waar verlaat jy die goeie, regte pad vir die slegte, verkeerde pad? Waar was die padbordjies, waarop moes staan: “geluk hierdie kant” of “pasop, gevaar daardie kant”? Waar het vreugde en verwagtings in verwyte verander? Waar het jy verdwaal en jouself verloor?

            Jy besef meteens dat kaas en melk alleen jou nie sou kon voed nie. Jy besef dat net goeie mense in jou lewe jou nie sou kon voorberei op die stad nie. Die berge het van jou ’n dromer gemaak. Die stad het jou by Jesus se voete gebring.

            Jy besef meteens dat Heidi nie weg is nie. Sy sal altyd daar wees. Altyd lus kry vir kaas en melk. Altyd geneig wees om die voëltjies se gesing bo die geraas van mensestemme te hoor. Die enigste verskil is: Heidi het ’n kompas gekry. Die pad is nou soveel duideliker. Sy gaan steeds verkeerde afdraaie vat, maar sy sal betyds omdraai en weer op die regte pad kom. Die geur van dennenaalde sal haar altyd herinner aan wie sy is. Sy en Peter sal weer lag terwyl die berge op hulle skitter.


Agt-en-tagtig en agter tralies

Kleinmonder

 

In my kop probeer ek die skade bereken van hierdie grendeltyd vir ons ma, ouma en oumagrootjie. En ek praat allermins oor geld. As geskenk kry sy vandag ’n geïsoleerde agt-en-tagtigste verjaarsdag agter tralies. Oor die selfoon hoor ek die emosie in haar antwoord toe ek vra hoe dit gaan. “Ag, ek sit net, die verpleegster het gevra of ek ’n entjie in die gang af wil stap, ek het gesê nee dankie, nie vandag nie.”

Sy is verswak en kan net met hulp ’n paar treetjies loop. Sy bring haar dae in haar rolstoel deur. Sy is nog helder van verstand, maar vasgevang in haar rolstoel. Vir afleiding brei sy pragtige truie wat die agterkleinkinders met trots dra. Haar breiwerk is modern en kleurvol volgens elkeen se eie voorkeur.

Ek weet vandag dink sy aan laasjaar dié tyd. Soos ons almal. Dis vir die hele familie swaar. Sy is al ma en ouma wat ons en ons kinders oorhet. 2019 het ons haar ’n paar dae voor haar verjaarsdag gaan haal en Kleinmond toe gebring vir ’n paar dae se saamkuier. Die Sondag voor haar verjaarsdag het ons ’n familie-ete gehou sodat al die werkendes ook kon by wees.

Haar regte verjaarsdag het sy herdenk saam met ons en ons vriende, wat nou ook haar vriende is. Die oorvol koektafel en die gelag en gesels het lewe laat opklink in die oorvol vertrek. Geen moeite was te veel nie. Haar gunstelingeetgoed is gemaak, want sy het dit voorheen self met liefde vir ons almal gedoen. Ek onthou hoe uitgeput en tevrede sy die aand voor slaaptyd was toe sy die dag se gebeure herbeleef het. Sy het ook dadelik die volgende maand se kuierdatum vasgemaak. Geen “uitnaweek”, soos sy dit noem, word oorgeslaan nie. Hierdie uitsien na die volgende kuier hou haar aan die gang. Sy tel letterlik die dae af tot die volgende keer. Nou het sy dit al drie keer gemis.

Ek het geen twyfel wat haar keuse vir vandag sou wees nie, indien sy nog vryheid van keuse gehad het. Sy sou die vryheid en liefde van haar familie verkies het bo die geïsoleerde omstandighede agter maskers, tralies en ontsettingsmiddels.

Dan kom die vraag by my op: Het enige mens se vooruitbeplanning al ooit die noodlot uitoorlê? Gaan hierdie geskarrel nie net tot groot sielkundige wanbalanse lei nie?

Met slegs die negatiewe televisievoorspellings oor korona waarna die bejaardes in hulle hokkies sit en kyk, gaan hopeloosheid nie hulle gees knak nie? My hart breek by die besef dat sommiges hul laaste asem in eensaamheid gaan uitblaas, sonder kinders, kleinkinders en agterkleinkinders wat ’n laaste keer hul bed omring om hulle te eer en te groet. Dit is tog wat hulle verdien nadat hulle als moontlik vir hulle families gedoen en opgeoffer het.

Hoe voel ’n mens as jy nie daardie een mens wat regtig saakmaak en waarvan jy net een per leeftyd kry, kan groet nie?

Ek klem my foon geskok vas en kyk na die foto wat ek pas ontvang het. My broer was by die bejaardesorgsentrum met geskenke van ons almal. Die foto is deur die omheining geneem met haar rolstoel tot by die toegelate rooi streep agter die tralies getrek. Haar oë lyk moeg, die swaarkry en eensaamheid praat met die kamera. Die lyfie sit krom met ’n hekelkombersie op haar skoot. Ingehok soos ’n gevangene. Die beeld word ingebrand in my hart en siel. Ek ken haar nie so nie. Sy kry swaar, bitter swaar. Sy is ’n mense-mens. Ek lees my broer se boodskap. Ek moet gaan sit om my emosies te verwerk. Ma kry swaar, dis hartverskeurend  om haar so te sien.

 

 Ek bid saggies. Mag die Vader haar bewaar. Mag ons asseblief mekaar weer sien. Hierdie verjaarsdag moet óór gedoen word. Mag die Vader gee dat kosbare ure nie uitloop soos die sand in ’n uurglas nie. Here, wees met my ma en ons kosbare, eensame bejaardes.           


Kratte, koeëls en Skoonmakers

Jaco van der Merwe

 

WENNER van Skryfgeheime se Covid-19-skryfkompetisie

 

1

 

Die helikopter vlieg laag. Om my klinkel alles wat van glas is. Paniek gryp my maag vas. Het ek verslaap? Ek swets. Die horlosie op die bedkassie sê dis amper 7-uur. Dankie tog vir Pa se ou opwenhorlosie. Die krag is reeds langer as twee maande af. Die helikopter is vroeg. 

 

2

 

Hardloopskoene. Sweetpak waarin ek geslaap het. Pet op my olierige hare – miskien is daar vandag sjampoe. Rugsak. Koevoet. Oranje geverfde steel. Dit het al my lewe gered.

Ek sluit die deur. Ek wil nie weer probleme hê met my terugkeer nie. Vinnig.

Oor die muur. Die teerpad is skoon (van mense). Die paar voertuie wat agtergelaat is, is lankal gestroop. Geen Skoonmakers nie.

Goed.

            Ek hardloop oor die pad. Die hospitaal is vyf blokke weg. So vêr.

Te vêr.

            Die helikopter draai terug. Ek weet ek gaan dit nie maak nie.

            Desperaatheid druk my. Ek kan nie bekostig om weer voorraad te mis nie.

 

3

 

Die omheining van die hospitaal is gesaghebbend. Ek stoot deur ’n gaping waar ’n ambulans (ironies) daarin vasgery het. Ek moet steeds om die gebou hardloop om by die helikopterstrook te kom. Die vlieënier gebruik gewoonlik eerder die H op die teerblad as die X op sy kaart.

By die hoek van die gebou steek ek vas. Verken die omgewing. Die krat het oopgebreek met die valslag. Niemand in die omgewing nie. Kan dit wees? Geen tyd om te dink nie. Met niemand in sig, moet ek BEWEEG!

Op my knieë langs die krat. Blikkies. Bottels. Mediese sakkies. Ek prop alles wat ek raakvat in die rugsak. Alle bietjies help.

Die slag teen my skouer gooi my van my voete af. Ek rol. Vinnig weer op my voete. Gelukkig het my aanvaller nie ’n goeie oog nie en die hou is nie verlammend nie. Of teen die kop nie. Die koevoet is steeds in my hand toe ek orent kom. As ek dit verloor, is dit verby. My rugsak bly in die slag. Ten spyte van die omstandighede is dit waarna my blik eerste soek. (So naby.)

Twee. ’n Meisie in haar tienerjare. Donker hare in ’n ponie. ’n Man, bietjie ouer. Boyfriend? Albei in jeans en T-hemde. Hy het ’n krieketkolf in die een hand. Windmakerig. Die meisie hou ’n slagtersmes met twee hande vas. Lomp. Onseker. Ten spyte van haar gedugte wapen is die man die gevaarlike een.

Ek lig my hande effens op, die koevoet steeds in ’n stewige greep. “Daar is genoeg vir almal,” sê ek stadig. Nie vriendelik nie, dis fataal om te laat blyk dat jy nie domineer nie. “Help julleself. Gee net my rugsak vir my.” Ek behoort genoeg te hê om my aan die gang te hou vir ’n ruk.

Die man kyk met ’n skewe glimlag na die meisie. “Ek dink nie so nie. Boet.”

My moed gaan kuier in my skoene. John Wick hier voor my wil die meisie beïndruk. En sy eie vrees verdoesel. Ek weet. Ek voel dieselfde.

 

4

 

Dis ses maande nadat die behandeling vir die COVID-19-virus ’n nuwe stam veroorsaak het. ’n Dodeliker een. Bekend aan die publiek en sosiale media (voel so lank terug) as COVID-Z. Z vir zombies, natuurlik. Ons maak mos grappies van alles.

Ek het seker vier maande laas met iemand gepraat. Die paar mense wat nog hier rond is, kruip weg. Sosiale afstandhouding het sy merk gelos. Net die bendes beweeg vryelik rond tussen die sones wat die regering afdwing.

 

Twee probleme tans:

Dít is nie my sone nie. Ek bly aan die grens van Alberton (sone 141). Dit beteken dat ek nie toegang het tot die voorraad kratte wat ongeveer elke twee weke gestort word nie.

Die meisie is regtig mooi.

En John Wick voor my weet dit. Hy gee my daardie kyk: hy wil sy alfastatus behou.

Ek kyk vinnig rond. “Ons het nie baie tyd nie.”

            “Bang?” vra John sarkasties. Ek sien hoe hy punte aanteken in sy kop.

“Die Rooi gaan nou hier wees.”

John is skielik onseker. “Jy is Rooi?”

“Nee.”

             Verligting gee hom moed. “Dan beter jy hardloop.” 

             Ek bly staan. Die rugsak is belangriker. Die oorlewingsdrang kom eerste. Natuurlik maak dit die situasie moeiliker. Vir hom. Duidelik is die oorlewingsdrang en die seksdrang in ’n stryd gewikkel. Hy sal moontlik argumenteer dit gaan eintlik oor die meisie wat hy moet beskerm.

Ek frons asof ek dit oorweeg. Dan: “Nee.”

 

5

 

Die krieketkolf is lomper as die koevoet. Twee hande om ’n slagtersmes vergoed nie vir ’n gebrek aan krag of ervaring nie. Ek het geen dergelike tekortkominge nie. Stap in en swaai. Die koevoet tref hom tussen die skouer en die nek. Sy bene vou onder hom in. ’n Hou skrams teen sy kop laat hom op die teerblad agter. Hy staar na my, lig een hand in oorgawe. My aandag is op die meisie. Haar oë dans tussen ons, die mes vergete.

“Help hom.”

Ek beweeg stadig na my rugsak. Die mes kletter op die grond. Sy hurk langs John. ’n Gevoel van tevredenheid vergesel my huis toe. Die rugsak sit swaar en stewig teen my rug. 

 

6

 

Die uitjouery van die bende galm oor die afstand. Ek is reeds veilig in my sone. Bykans tuis. Het kos. Selfs ekstra voorraad wat my lewe die volgende klompie weke gaan vergemaklik. Ek het alles wat ek wil hê.

  

7

 

Ek is geen held nie – inteendeel. Ek gee ook nie veel om vir John Wick nie. Of wat sy naam ook al is. Stupid kry wat stupid verdien. Maar die meisie. 

               As die Rooi haar sou beetkry.

               Ek los die rugsak teen ’n grensmuur met die hoop dat dit daar sal bly. Hardloop.

  

8

 

Vyf mans. Almal met rooi bandannas om die arm, been of kop. Ek het nie eens nodig om Metal Gear op hulle te gaan nie, hulle is net bewus van ’n bebloede John (nie nét my toedoen nie) en die meisie met die oopgeskeurde T-hemp. Rûe op my gekeer. 

               Hierdie keer mik ek sekuur.

               Twee lê op die grond voor hulle oor die aanvanklike skok kan kom. Ek kry nog twee rakelingse houe in, toe word my voete onder my uitgeskop. Die koevoet word weggeslinger. ’n Hou in die gesig stuur my grond toe. Die Rooi sirkel om my. Beurtelingse skoppe in die sy. Bobeen. Rug. Ek skerm net vir my kop.

               Miskien het ek gehoop John Wick sou my bystaan. Of die meisie.

               Ek word orent gesleep tussen twee van die Rooi. Die derde lig my kop aan die hare. Hy wil hê ek moet sien. My oë volg die doelgerigte ophef van sy panga. Die koue gevoel in my bors vertel my dit is die einde. Alles is verby. Geen flitse van my lewe nie. Net klaar.

Skaamteloos gee ek in toe die donkerte my omvou. Donderweer klap. Verskeie kere.

 

9

 

’n Warm hand teen my gesig. Realiteit dring deur tot my.

            Die meisie. Die mes. Ek skarrel weg en beland met my rug teen die krat. Sy is vaalverskrik. Ek volg haar blik. Drie mense. Moeilik om die geslag te bepaal onder die hazmat-pakke. Een rig ’n AK-47 op ons terwyl die res die omgewing dek.

Skoonmakers.

            Ons is nou moontlik in nog groter moeilikheid as netnou. Hulle is van die min mense wat nog gewapen is ná die Groot Oproer en Ontwapening. Hulle beweeg wettiglik in die sones rond. Het lyke weggeneem aan die begin van die tweede pandemie. Nou dien hulle as selfaangestelde opsigters.

Die oorlewende Rooi het klaarblyklik besluit om ander weivelde te soek. Ek probeer onsuksesvol om nie na die vier lyke te staar nie. Selfs die twee wat ek platgeslaan het, spog elk met ’n kopskoot. Die leier van die Skoonmakers bekyk die situasie ’n oomblik, krap in die krat en haal ’n ses-pak gebottelde water uit. Sonder ’n woord stap hulle terug na hulle vragmotor.

Niemand het gevra om ons Sone-boekies te sien nie. Waarom?

 

10

 

Stilte.

            Skok.

            Langsamerhand staan ek op, my blus uit vir die dag.

            “Kyk na julleself.” Ek gee John Wick ’n knik. “Moenie stupid wees nie.”

“Luister.” John staan op. Oorweeg sy woorde. “As ons siek was, sou ons mekaar al aangesteek het.”       

Ek wag. Hy en die meisie verwissel ’n blik en kom stilswyend tot ’n besluit. Nie so seker of ek daarvan gaan hou nie.

“Chris Morkellaan 48.” Haar eerste woorde vandag.

Ek reageer nie.

“Ons het ’n groot huis. Baie plek. Kragopwekker.” Sy beduie na die krat. “Ons kan nog iemand bekostig.”

Ek oorweeg die aanbod. Steek my hand uit. “Klink na ’n plan.”  

            Vertrou ek hulle? Nie vir ’n oomblik nie. Kan hulle my vertrou? Nie so seker nie.


Covid-19-beoordeling:

Download
COVID 19-inskrywings.docx
Microsoft Word Document 21.7 KB

’n Edele saak

Carien Punt

 

Vas. Soos ’n rot in ’n doolhof. Soos ’n beer in ’n traliehok. Elke cliché waaraan hy kan dink. Vas. Die enigste wegkomplek uit die steeg agter die kunsgalery lê vyf meter anderkant die pistool voor hom.

            Bernard was so seker dat hy nie hierheen gevolg is nie én dat hy die alarm ordentlik gedeaktiveer het. Terwyl hy die afstand tussen hom en die pistool meet, wonder hy hoe Speurder Fourie geweet het om hom juis onder hierdie venster in te wag.   

Met een beweging skop hy na die pistool, koes vir ’n moontlike koeël en stamp die speurder uit die pad uit. Hy vorder net ’n paar treë, toe word hy aan sy jas se kraag van sy voete af geruk. Die plaveisel skok deur sy heup en elmboog.

            Die speurder los sy kraag, die pistool se loop teen sy wangbeen. “Staan op en stap aan sodat ons kan gaan kyk wat jy daar onder jou jas vasknyp.”

            “Wat bedoel jy?”

            “Meneer van Greunen, moenie my intelligensie onderskat nie. Ek vermoed al maande lank dis jy wat jou pa se kunswerke steel. Daardie donasies aan jou welsynsorganisasie is nie skenkings nie, dis betalings. Al doen jy ’n verkeerde ding vir ’n edele rede, bly dit verkeerd.”

            Bernard onderdruk ’n glimlag. So die speurder dink hy is Gert. Hy is dus steeds een tree voor. As hy net kan wegkom voor Fourie sy balaklawa afruk. ’n Fisiese kragmeting met hierdie blok van ’n man is ’n totaal ander storie, veral as die enigste pistool op die toneel in die verkeerde hande is.

            “Jy weet hoe suinig hy is. Dink jy nie dis sy verdiende loon nie?” vra hy in ’n poging om tyd te wen.

            ’n Voet in die rug stoot hom vorentoe. “Staan op.”

            Die los klip boor in sy ribbes in. Sy regterhand brand toe hy dit vasvat. Dis die ideale grootte. Hy maak asof hy probeer opstaan. Vorder tot op sy knieë.

            “Ek kan nie. My heup is te seer.”

            Die speurder pluk hom aan sy arm op. Hy is nie seker waar die pistool se loop nou is nie. Nie dat dit saak maak nie. Met die orentkomslag swaai hy sy regterarm opwaarts. Sy vuis tref Fourie se neus. Die pistool val kletterend by sy voete. Fourie knak swetsend met sy hande voor sy gesig gevou. Bernard se lyf volg sy arm. Met al sy krag plant hy nog ’n hou teen die kant van die speurder se kop. Toe hardloop hy.


Pannekoeksmous

Elna Klackers

 

“Praat van die duiwel – daar kom sy.” Charlotte maak of sy uit haar leë koffiebeker drink. Sis oor die rand: “O hel, kyk wat het sy aan haar arm, al weer ’n mandjie pannekoeke.” Sy het net nie die tyd of die geduld om vandag weer pannekoeke te smous nie. Dis eksamentyd, die papierwerk lê opgestapel en wag.

          Terwyl juffrou Tina vinnig uitstap, plaas mevrou Langley kordaat die mandjie met sy kosbare inhoud op Charlotte se lessenaar. “Wees ʼn engel en verkoop vir ons die ou paar pannekoekies. Dis ten bate van ons tehuis.”

          Charlotte is sprakeloos. Dis kwart voor twaalf. Die klok het reeds gelui vir kort pouse en hier moet sy nou veertig pannekoeke van die hand sit. Die personeel hou nie van ʼn gesmous in die personeelkamer nie. Hulle bring ook nooit geld vir verkope nie.

          Maar mevrou Langley is nie iemand vir wie jy sommer ignoreer nie en spoedig draf Charlotte na die personeelkamer met die mandjie oor haar arm. Sy soebat en gee die vergunning dat die geld die volgende dag kan kom.

          Juffrou Marie neem veertien, want sy kry kuiergaste, sy tel dit af en vou dit toe in drie skoon velle toebroodjiepapier. Juffrou Ria neem tien en sukkel om die stapel in tikpapier toe te draai.

          Charlotte maak ’n lysie van die uitstaande skuld. Pannekoekdag susksesvol afgehandel. Wonderlik!

          Terug in haar kantoor wag oom Herman haar in. “Hier is vir jou ʼn klompie pannekoeke om te verkoop,” sê hy selfvoldaan en sit twee stomende roomysbakke op haar lessenaar neer. “Daar is twintig in elke bak, dis veertig in totaal.”

          Charlotte verduidelik dat sy pas met ʼn gesukkel veertig pannekoeke verkoop het en dat pouse reeds verby is – maar oom Herman trek al by die deur uit om sy volgende bestelling af te lewer.

          Twee ouers kom binne. Sy oortuig hulle om van die pannekoeke te koop, en neem self twee. Hulle eet so staan-staan. Haar oë bly bekommerd op die orige pannekoeke. Instinktief neem sy nog een.

          Steeds met bollende kieste sien sy Mevrou Langley het wéér voor die skool stilgehou. Sy druk vinnig die halfgeëete pannekoek agter die telefoon en ’n klompie papiere in.

          Mevrou Langley is verleë. Sy verduidelik sy kom haal net gou daardie bak met die pannekoeke, dit was Rekare Mills se bestelling.

          Charlotte stotter dat sy nou ʼn groot probleem het, want “die personeel” het hulle so vergryp dat sy alreeds sewe van die laaste veertig verkoop het.

          Mevrou Langley is ontsteld. Hoe gaan sy dit verduidelik? Waar gaan sy nou nog sewe pannekoeke kry? Onthuts stap sy uit met haar onvolledige Rekara Mills-bestelling.

          Charlotte het skaars haar halwe pannekoek agter die telefoon uitgehaal, toe die foon lui. Dis Anna Jerling van die landdroskantoor. Sy het gehoor Charlotte het nog ʼn hele mandjie vol pannekoeke.

          Charlotte verduidelik: “Het gehad … dis op, gedaan, niks oor nie.” 

          Maar Anna hou vol. Op die een of ander manier het die landdros nie sy vyf pannekoeke gekry nie. Kan Charlotte ʼn plan maak?

          Kán sy ’n plan maak! Sy onthou: Juffrou Marie het veertien geneem. Sy kan sekerlik ʼn pakkie van vyf afstaan?

          Die tydsberekening is egter nie reg om jufrou Marie van haar proviand te ontneem nie. Sy het die graad sewes vir kuns en hulle is woelig. Juffrou Marie tel ʼn pakkie van vyf op en probeer kennelik flinkdink hoe sy die res tussen haar gaste gaan verdeel. Die kinders woel en die juffrou is van stryk. Die volgende oomblik gryp sy die hele stapel en skree op Charlotte: “Vat al die pannekoeke en neuk uit my klas uit, ek kan nie ʼn honderd dinge gelyk doen nie!”

          Charlotte steier terug kantoor toe. Bel vir Anna: “Ja, ek het ʼn plan gemaak. Ja, ek kon vir jou vyf pannekoeke kry. Ja, ek sal dit vir sy dogter gee om vir haar pa huis toe te neem. Dit was ʼn plesier, ek help graag.”

          Hier sit sy nou wrintie met nog nege. Maar sy kan mos ’n plan maak. Rustig eet sy nog vyf van juffrou Marie se pannekoeke en stuur ’n briefie vir juffrou Ria: “Ek moes nou vyf eet om vir jou die leë bakkie en sakkie te kan gee.”

          Nou net vier oor. Sy sal dit maar vir manlief huis toe neem. Die skoolklok lui sy laaste lui en ʼn leerder kom in met ʼn briefie van Juffrou Ria af: “Baie dankie! Jy is ʼn groot, vet, engel.”

          Terwyl Charlotte nog oor die boodskap glimlag, verskyn juffrou Marie blaas-blaas in die deur: “Waar is my orige nege pannekoeke?”


Druppende kerswas

Lettie du Preez

 

Die son brand genadeloos op die kaal landerye. Die leivoor nog net ’n modderstroompie.           As dit net wil reën.

     Dawid kom vandag huis toe. Die myne ’n uitkoms teen die droogte. Die plaas versorg sy alleen. Kort na Ma se dood is hulle getroud. Die aantreklike myner en sy, die oujongnooi. Vandag het sy groot nuus vir Dawid. En dit op vier en dertig.

     Hy is laat. Die koffieketel suis op die koolstoof, die aandete staan gereed in die oond. Die kerse op die witgewaste houttafel gooi spookbeelde teen die muur. Sy het al hoeveel keer oor die onderdeur padaf gekyk.

     Die blakers is reeds vol druppende kerswas toe die Fordjie stilhou. Skielik staan hy daar, ’n deurvol met ’n huilende bondel op die arm, die kind angstig klouend, die groot man verleë. “Vat hier, asseblief, ek kan nie meer nie.”

     Asof sy nou kan.

     Die kleintjie bedaar effens. “Wie s’n is dit?”

     “Kom ons maak hom eers aan die slaap, dan praat ons.”

     Vermoedens maak haar bors benoud, sy moet uitkom. Vars lug inasem. Beheer neem oor iets. Sy sal die Fordjie in die waenhuis trek, dan wen sy ook tyd. Met die baba in een arm op haar skoot, laat rus sy haar kop ’n oomblik teen die stuurwiel.

     Dawid was nog altyd ’n rokjagter.

     Sy wens, onprakties, dat sy met die Fordjie die pad kan vat, maar waarheen? Sy het wel standerd agt gemaak, maar waar eindig die meisies in die stad? ’n Kelnerin in ’n derderangse kafee of in ’n klerefabriek waar jy nie jou kop mag optel nie.

     Sy maak die waenhuis toe en deur haar trane sis sy: “Die bliksem. Hoe kon hy?” Spoeg dan bitter: “Hierdie oujongnooi het darem ’n plaas gehad.”

     Dawid sit by die kombuistafel met sy kop op sy hande. An ken hom, hy gaan die blaam op haar pak. Dis ook net so. “Weet jy, An, ek kom elke tweede week huis toe en dan is jy afsydig, hoe moet ek jou verstaan?”

    “Ja, Dawid.”

     “Na my skofte speel ek gewoonlik darts in die kroeg daar in Mayfair, eensaam, weet jy. Die kroegmeisie was mooi en vriendelik, gewillig. Nou wil sy die kind nie meer hê nie.”

     An se hart spat uiteen. 

     Die baba slaap in die spaarkamer, sy gaan sit op die rand van die bed. Staar na hom. Saam met die sonsopkoms kom daar klaarheid. Sy sal hier bly op háár plaas en die kind hou, anders sal hy in die weeshuis beland. Sy sal hulle sáám grootmaak.

     Dawid se beskuldiging dat sy afsydig is in die slaapkamer dra gewig. Toe sy dertien was, het ’n kakie haar verkrag. Net Ma en Ousus het geweet. Ousus is dood in die kamp. “Ons bly stil, anders behandel mense jou of jy melaats is, my kind.”

     Die stilte ten spyt was die Engelsman maar altyd daar. Ook in die slaapkamer tussen haar en Dawid. Sal dit help om hom van die Engelsman te vertel? Sal hy verstaan of sal hy haar ook sien as tweedehands, melaats?

     Hoe sal sy dit oordra?

     “Sien, Dawid, dit is hoekom ek huil. Hoekom ek vir almal vertel watter hel dit was om met die oop beestrok van Krugersdorp tot in Merebank te ry. Almal dink ek kan nie klaarmaak met die oorlog nie, maar ek huil oor die Engelsman se suur asem. Verstaan jy dit?”

     Sy vertel hom nie, want die flêrrie staan nou saam met die Engelsman tussen hulle. 


Oliver die held

Cornelia Claasen

 

Oliver die varkie bly by oom Alex en tannie René op ʼn hoewe. Hy het sy eie bed met ’n wit muskietnet. Saans lees tannie René vir hom stories.

     Elke dag ry Oliver saam met oom Alex voor in die bakkie rond. Elkeen het ʼn veiligheidsgordel aan. Op die vloer lê altyd ʼn klomp leë meelsakke. Oom Alex steek sy geldsakkie daaronder weg. Vandag ry hulle dorp toe en stop voor die Spar.

     Oom Alex haal ’n paar rand uit sy geldsakkie. “Ek gaan net gou ’n paar klein goedjies kry, Oliver,” sê hy. “Pas die bakkie mooi op.”

     Oliver gee ’n snork, krul hom op en raak aan die slaap.

     Kwarra!

     Die ruit aan oom Alex se kant spat aan stukke. ’n Baksteen beland op die sitplek. Van skrik val Oliver op die bakkie se vloer en kruip in ’n meelsak. Skielik roer iets tussen die meelsakke en ’n hand raak aan Oliver. Oliver skree en kom snork-snork orent.

     "Help, 'n spook!" skree die dief en hol gillend weg.

     Oom Alex kom aangehardloop bakkie toe. “Oliver, is alles reg?” roep hy. ʼn Snorkende wit gedaante staan op die bakkie se voorste sitplek. “Oliver, is dit jy?”

     Oliver klouter nies-nies uit die meelsak.

     Oom Alex vryf Oliver se kop en sê: “Jy is my held! Ek is so trots op jou! Jy het die dief verjaag en my geldsakkie is veilig!”

     Daardie aand word Oliver bederf met ʼn heerlike bord boontjiebredie afgerond met ’n bakkie sagopoeding. Daarna raak hy dadelik aan die slaap op sy bed met die wit muskietnet. 

     Die volgende dag verskyn Oliver se foto in die dorspkoerant met “Held” boaan geskryf.


Die draadkar

Wilmarie Myburgh

 

Met sy oorflaphoed en vellies aan loop hy met die stofpad langs. Sy lippe vibreer soos hy enjingeluide vir sy bewegende voertuig maak, ’n draadkar wat voor hom uit loop.

     “Emile!”

     Hy gaan staan en kyk op. ’n Glimlag kruip oor sy gesig.

     “Wys my bietjie wat jy daar het.”

     “Dis ’n stroper, meneer.”

     “’n Massey Ferguson?”

     “Nee, meneer. ’n Claas. Soos meneer s’n.”

     Hannes tree van die winkelstoepie af. “Mag ek?” Hy tel die Claas op en bekyk dit. “A, ek sien. Netjies.”

    Emile glimlag skaam-ingenome. Nog twee draadkarre verskyn van agter die hoenderhok oorkant die plaaswinkel en kom brullend nader.

     “Is dit ook joune?” Hannes beduie met sy ken en Emile knik. “En waarheen is julle op pad?" vra hy.

    “Na my vriend toe, meneer.”

    Hannes bekyk die wiegende draadvoertuie. “Twee lorries gelaai met ’n trekker, ’n stroper, ’n planter en nog ander plaasimplemente. Dis groot geld dié, manne.”     

     “My vriend se plaas is groot, meneer. En daar is ’n stoor dat ons die goete kan toesluit.”

     Hannes speel saam. Die kind se verbeelding ken geen perke nie, en dan is hy nog

talentvol daarby. “En waar is jou vriend se plaas?”

     “Ertjieskloof, meneer.”

     “Dis ver, jong. Stap julle al die pad tot daar?”

     “Nee, meneer,” Emile glimlag skeef, “ons ry. Tot siens, meneer.” Die stroper dreun

en kom in beweging, aangejaag deur die trilling van die drywer se lippe.

     Dis nie die eerste of die laaste keer dat Emile op plaaswinkeldag kom wys wat hy nou weer gemaak het nie. Saans, wanneer die son agter die Heuningberg inkruip, sien Hannes hom gereeld langs sy nuutste projek, waar hy elke boog en kurwe met draad vasvang.  


Niemandshoop se sonskynkind

Valencia Mackenzie

 

Op die stoep voor die tweevertrekhuis by Leliestraat 20, sit Kelly-Jane Beukes, Niemandshoop se sonskynkind, en Willemien Bitterbos, alombekend as Mientjie, boesemvriendinne sedert hulle kinderjare, elk met ʼn brousel moerkoffie in die hand.

     “Mientjie vandag sit ons weer hier onder onse boom, waar ons soveel drome

geskep en afgebreek het. Jy wou ʼn Kaapse kleremaakster word en ek ʼn wêreldbekroonde musikant. Maar hier is ons nou terug by punt 0.”

     “Tjomma, jy kan darem nog iets doen. Ek is ʼn halwe mens afhanklik van

ander se hulp. Slegs my hande is bruikbaar. Die dokter van die bene dink soos my zallie dat ek het ekspressie.” 

     “Mientjie, my mens, jou ma fabriseer nog altyd haar eie woorde. Depressie is

nou ‘ekspressie’. Op ’n ander noot, hoor jy nog van Niklaas?”

     Mientjie sê niks en Kelly-Jane kyk haar stip aan. Sy weet Niklaas bring ʼn wrang smaak in haar vriendin se mond. Vrees. Angs. En ʼn knop op haar maag. Mientjie se kinders se pa, maar

ook die buffel wat haar aangerand en vir dood agtergelaat het. Sal sy ooit regtig kan liefhê?

     “Ai, Mientjie,” probeer Kelly-Jane troos, “ek onthou so goed toe jy my meegedeel het ‘Kelly-Jane, ek het ʼn outjie.’ In my enigheid het ek gedink wat jy nogal waar kry? En meisa, jy was brekkerig, ‘Niklaas September’ het jy selfvoldaan geantwoord. ‘Allemapstieks, Mientjie! Daai groot ou wat altyd op die hoek van die straat staan met sy broekspype wat sleep asof hy die strate vee?’ het ek nog gevra.”

     Mientjie laat sak haar kop. “Kelly-Jane, ek was met ʼn versnellende hartklop verby my tone verlief op Niklaas September. Ek het vir die eerste keer gevoel iemand is lief vir my soos ek is, maar ons sogenaamde liefde was gebou op vernedering. Wat het ek geweet wat liefde is?

     “Een klap. Een vloekwoord. Het gou veelvoudige klappe en vloekwoorde

geword. Net goed vir een ding. Seks. Verder dom, arm en goed vir niks. Ek was ingekatrol. Magteloos. Vas. Die poppemeester van smarte was die baas van my plaas. Ek kon nie die kloutjie by die oor bring oor die liefde nie.”

     “Mientjie.”

     “As die zallie my winkel toe stuur, het hy altyd geroep: Pssst, meisie met die lekker bene. Jy’s gebou om te hou! Koop daar ʼn chappie? Hoe lyk dit tussen my en jou?”

     “Plaas jy het gesê, bepaal jou oë by jou sake! Die bene van my kry ek by my maker. Perfek geskape vir hom!”

     “Ek was ʼn vaak pastei op skool, Kelly-Jane. Flink dink was nie een van my

sterkpunte nie. Hy’t belowe hy sou by my staan, deur dik en dun. Ek het gedink dis liefde, maar kyk waar is ek nou, stoksielalleen, met min om aan vas te klou.”

     “Ai, Mientjie, ek weet weer wat dit is om liefde te ervaar. Ek het beskutte liefde ervaar by ouma Trina en oupa Piet. Ek, die resultaat van ʼn glipsie, waar my biologiese ouers nie kans gesien het vir ’n bondeltjie vreugde nie. Ek het bevraagteken wie ek is en waar ek vandaan kom. Dit het my gevolg soos ʼn skadu, ek was oormatig selfbewus. Onbepland. Ongewens. Onseker. Onregverdig. Maar daai grysaards het my aanvaar en aangespoor tot meer.”

     “Ek wens ek het dit gehad, Kelly-Jane, dis iets groots.”

     Kelly-Jane glimlag. Ouma Trina se woorde is steeds ʼn refrein in haar lewe: “Droom, my sonskynkind, droom, dis die sleutel tot liefde en geluk.” En tog kon sy “die liefde” nie vind nie. Maar sy het wel die liefde van haar vriendin. En die vasklou aan die herinneringe. Iets groots? Beslis.


Andrea staan op eie bene

Lettie du Preez

Andrea sit by die kombuistafel. Sy is nie besonder mooi nie, maar sy is goed versorg. Soos 'n pakkie kleurpotlode wat nog nooit gebruik is nie. Die weelderige huis is stil, alleen. Gister was die huis deurmekaar, besig.

John het vanoggend op ’n sakereis na Duitsland vertrek. Sy verlang klaar na hom. Hy bederf haar, sorg dat sy haar oor niks hoef te bekommer nie. Kort na sy vertrek het Anna ’n boodskap gekry dat haar dogter in kraam is. Haar eerste kleinkind. Sy is haastig hier uit. Opgewonde, bly oor die gebeure.

Die twee mense wat alles vir haar gerieflik maak, is nie vandag hier nie.

Nee, sy gaan nie heeldag in die stil huis deurbring nie. Sy gaan die skoonheidsalon besoek wat sy ’n paar weke gelede ontdek het. Dis op ’n gasteplaas net buite die stad geleë. Dis altyd besig daar, en sy het mense om haar nodig.

Kort daarna is sy netjies gekleed in wit, koel klere en slanke haksandale, gereed vir ’n lekker bederfdag. Langs die pad hou sy stil en koop ’n koeldrank by ’n motorhawe. Daar is net twee winkels. Dit sien sy op die geroeste advertensiebord waarop net die woorde Handelshuis en Bottle Store die aanslag  van wind en weer kon oorleef.

Andrea gaan sit in die motor, koeldrank in die hand. Meteens staan daar ’n man asof van nêrens af by haar oop venster. Van skrik is sy sommer ergerlik vir die vuil ouman wat so na binne loer. Hy buk en ’n suur drankreuk slaan haar asem weg. Hy stap weg met die laaste kleingeld wat in haar beursie was.

Die salon is ’n indrukwekkende wit gebou teen die berghang. Andrea sien uit na die bederfie en stap vrolik in. Haastig is sy nie, niemand wag tuis vir haar nie.

Terwyl die masseuse die alleenheid uit haar lyf knie, begin haar gedagtes hulle loop kry. Sy wil graag meer dinge vir haarself doen. Sy weet hoe werk die internet, Google en Facebook, maar John wil haar nie toelaat om haar banksake op die internet doen nie. Hy gee haar ’n groot toelaag en haar eie bankkaart en reken dis genoeg.

Andrea voel ontspanne, die behandeling is verby, sy moet nog net betaal, dan kan sy die pad aanpak huis toe. Sy krap in haar handsak rond en haal haar bankkaart uit haar beursie. Sy pons die pinkode in. “Transaction unsuccessful”. Sy probeer weer en dieselfde boodskap verskyn.

Die kassiere kyk haar agterdogtig aan, bekyk dan die kaart noukeurig en beterweterig. “Mevrou, jou kaart het verval.”

Andrea staar na die silwergroen kaartjie tussen haar vingers. Wat het gebeur? Hóé het dit gebeur? Sy het nie eens geweet kredietkaarte het vervaldatums nie. John kyk mos na dié sleurtake. Wat ’n verleentheid! Al mens aan wie sy kan dink wat sal kan help, is haar skoolvriendin, Bets, ’n alleenouer met drie kinders. Andrea weet dis baie gevra, dankie, dankie, Bets.

Verneder verlaat sy die salon en voel beter toe sy in haar gerieflike BMW klim. Nou reguit huis voor die donkerte haar vang. Môre vroeg moet sy bank toe sodat sy vir Bets kan terugbetaal.

Die motorhawe waar sy vanoggend koeldrank gekoop het, kom in sig. Dis al effens skemer en die stadsliggies flikker hier en daar in die verte. Skielik gee haar motor ’n hik en ’n sug en steek vas. Ag nee! Sy probeer weer en weer om die onwillige yster aan die gang te kry maar sonder enige sukses. Sy voel bang en na aan trane. Gelukkig is dit afdraande en sy laat die motor vry loop tot amper by die motorhawe.

Toe die voertuig tot stilstand stotter, soek sy haar selfoon. Gelukkig kan sy om hulp bel. Die oomblik toe sy die foon aanskakel, verskyn ’n vlugtige boodskap: “Battery low”. Sy baklei met die selfoon. “Wat se ‘battery low’ is dit? Jy’s pap, morspap!” Gewoonlik sorg Anna vir die herlaaideel, maar gister was ’n haastige dag.

Andrea kyk rond, die omgewing is donker en verlate.

Iemand klop aan die ruit en dieselfde oompie van vroeër loer na binne. Sy verduidelik en hy luister. Met ’n grootse poging kry hulle die motor nader aan die motorhawe. Hier is ten minste ’n petroljoggie aan diens. Sy leen sy foon en maak ’n oproep. Weer vir Bets vra, skaamkwaad.

“Bets, kan jy dalkies ’n Über reël?”

Bets bel na ’n rukkie terug, dit sal oor ’n halfuur daar wees.

Hoe lank is ’n halfuur, ’n halwe leeftyd?

Die oompie nooi haar om saam met hom op die stoeptrap te wag. Die winkels se geslote deure lyk onvriendelik in die donker, net die petroljoggie en die oompie vir geselskap. Gelate gaan sit sy op die trap. Van daar af sal sy ten minste sien wanneer die Über stilhou.

Die oompie het ’n plastieksak by hom met drie bottels bier daarin. Asof hy ’n geheim met haar deel, haal hy twee uit en bied haar een aan. Sy het nog nooit eintlik ’n bier gedrink nie. Huiwerig vat sy ’n sluk. Dan ’n paar slukke. Gou voel sy beter, ontspanne.

Die oom se naam is Piet. Waar bly oom, wat eet oom? Nee kind, klipsop en bier. Meer vrymoedig. Wat maak oom hier? Vrou is dood. Alleen aangesukkel om ons meisiekind groot te kry en toe die oordosis slaappille. Haar liggaam slap en leweloos. Daarna was die lewe sonder sin.

Sy verstaan.

Hulle deel die derde bier. Versigtig gooi hy die helfte in haar leë bottel. Hy lag tandloos en praat vertroulik. “Net nie mors nie, dis kosbaar.”

Andrea lag saam.

Die dag se gebeure vervaag en Andrea voel goed, beter as na die salonbederfie. Sy giggel en teug  aan die bier. Lekker. Bevredigend. Die wit langbroek is vuil van die stoepsit. Die slanke haksandale het sy aanmekaar geknoop en dit hang om haar nek. Oom Piet ruik nie meer so sleg nie.

Die Über hou stil. Die halfuur het verbygevlieg. Onvas stap sy met oom Piet se hulp na die wagtende motor. Sy skuif in op die agtersitplek en maak dadelik die ruit oop om tot siens te sê vir haar nuwe vriende.

Die motor trek weg, sy het nog die bierbottel in haar hand. Sy vat ’n groot sluk, dan hang sy halflyf by die venster uit: “Baai, oom Piet, ek bring more jou empty terug!”

Andrea voel sielsalig. Sy het sonder John en Anna reggekom. Sy het nuwe vriende gemaak. Van môre af kan sy op haar eie bene staan. Net vanaand kan sy nie.      

 

  


Die regte berading

Marlene Muller

 

Moenie my toggie vra waar kom ek aan die hond nie. Hy’t ook sy trots. En ’n pedigree. Of dalk liewerster ’n verlede. Ons het mos almal ons verledes. Sommiges net minder goed as andere s’n.

          Ek ken nie sy verlede nie.  Hy’s eintlik ’n misverstand. Nie wie ons gedink het nie. Sien, die antie wat ek daar in die verre Richtersveld vir my gevat het vir ’n ma-besigheid, sy’t siek geword. Bietjie skielik. Kaapse hospitaal toe. Toe loop kyk ons of dit nog okay is op die plaas. En of die rowers nog nie die hele plek weggedra het nie.

          Daar staan die sakkie bene toe vir ons en kyk. Sy oge vertel ’n storie.

          My hart gee so ’n draaisteek in my bors. Laat ek daai nag nie ’n oog kan toemaak nie. Next dag treiter ek my medemens oor die dingetjie. “Hoe sal ons antie voel as sy moet weet haar hondjie is so verwaarloos en uitgehonger?” So speel ek op sy gevoelens.

          Op lange laas, om my gekerm te stop, ry ons Sondagnamiddag uit plaas toe. Maar hond se kind is, in Namakwalandse taal, vloor. Medemens soek. Ek soek. Later gooi ons tou op en begin die terugtog. Maar stadig. Kyk-kyk.

          Gelukkig het my medemens mos ver-sien-oge. En doer in die randjies gewaar hy die gedingste.  Ek wis toe nog nie hy’t hom gesien nie. Toe hy uitklim en begin wegstap, dink ek: “Gonna, nou’t ek die man skoon uit sy eie bakkie uit geriteer.” Maar toe gewaar ek hy kom met die hondjie aangestap. Dié is ook nie links nie:. Grrrr … grrrrr … njarrrr … njarrrrrrr …

          “Genade, mens sal nie dink so ’n asempie kan so knorrig wees nie,” blaas Medemens, kammakwaai. Maar ek sien hy het tog ’n gevoeltetjie.

          “Kyk net hoe vlooibesmet en vaal van die stof is dié hondstront,” stoom hy voort terwyl hy die ellendige sakkie beentjies in ’n boksie agterop die bakkie laai. “Jy moet net nie dink ek gaan my met hom bemoei nie. Dis nie my tipe nie.”

          Ek is net bly hondstront is veilig op die bakkie, en steur my min aan Medemens se geknor. Die gediertetjie daar agter op die bakkie draai nie eens sy kop om ons te bekyk nie. Net sy oge. Laat die wit so wys. “Sommer ’n verwytende kyk,” mor Medemens. Ek kan sien hy beskou hondstront as kompetisie.

          Tuis word die gediertetjie versorg. Gepoeier en met dip gepaint. Kos gegee. En ’n pedigree naam. “Katinkels,” besluit Lastborn. En eien die brak vir hom toe. Ek sê hom dis die antie op Swartwater s’n, ons sien maar net na hom om terwyl sy in die hospitaal is.

          Na ’n paar weke lyk hy beter. Maar sy status bly onbekend. Ook sy verlede. Want toe ons die antie vertel hoe mooi ons haar hondjie versorg het, en lat ons hom aan haar wil terugbesorg, moet ons hoor dis toe nie hare nie. Ridder van die Grootpad dus. Wat ons onder ’n wanindruk versorg het. En hy laat hom dit onder protes welgeval: Grrrr … njarrrrr … njarrrr.

          En nou’t ons klaar geheg geraak aan die ding-tingeling. Hy word maar saam met die trek ingepak. En is nou ook ’n Dorpie-naar.

          So word ek gereeld gevra waar kry ek die brak. Asof hy nie gevoelentes het nie. Asof hy nie ’n sielkundige knoutjie kan opdoen nie. Maar ek glo daar’s hoop. Met die regte berading kan hy dalk nog ’n ware hond word. Gee kans.       


Swart spieël

Annatjie de Bruyn

 

Petra stamp die deur oop, laat val ’n lêer op Jason se lessenaar. “Maak dit oop. Maak dit oop!  Ek daag jou uit om dit oop te maak.” Sy giggel skril. “Weet net dat niks weer dieselfde sal wees nie.” 

     Jason se kop ruk op. “Wat gaan aan, vrou? Waarvan praat jy?”

     “Maak dit net oop.”

     Jason trek die lêer nader. Wat kan dit tog wees? Is Petra vandag weer net onnodig moeilik? Hy maak dit oop en begin daardeur blaai. Sy oë rek. Hy probeer sy asemhaling beheer. Waar kom Petra aan die goed? Hy kyk op.

     Die beskuldigings vlieg uit haar mond. “Moenie maak asof jy dit nog nooit gesien het nie, jy’t dit dan heel gemaklik in die motorhuis weggesteek!”

     Haar stem is so skril dat Jason terugdeins. “Petra, ek het geen idee waar dit vandaan kom nie!” Hy sluk swaar. “Waar kry jy dit?”

     “In die motorhuis agter die trommel wat jou pa laasweek hier aangebring het, waar anders?”

     “Maar Petra, ek was nog nie weer in die motorhuis nie! My kar het ek juis onder die boom parkeer ingeval ek vinnig iewers heen moet ry. Dis die eerste keer dat ek hierdie – dossier – sien!”

     Sy staar na hom. “Wie het dit dan daar gesit?”

     Jason blaai verder, dit raak al hoe vreemder, dis inligting wat hulle nie eens onder oë mag kry nie, wat nog te sê in hulle besit hê. Hy skud sy kop. “My pa was die laaste een daarbinne. Hy’t gesê hy wil die trommel net bêre, hy’t nie hulp nodig nie.”

     “En jy’t jy nie eens gaan kyk wat daarin is nie?”

     Jason vee oor sy oë. “Nee. Vir wat?”

     Hy staan op en kies koers na die motorhuis. Druk die afstandbeheerder toe hy nog ’n entweg is sodat dit solank kan oopgaan. Hierdie hele trommelbesigheid is vreemd. Hy stap in en sit die lêer op die BMW se kap neer. Draai die geroeste sleutel. Lig die deksel op en wil lag toe hy die inhoud sien. Tel die boonste laag swart kledingstukke op. Staar na die inhoud tot die waarheid tot hom deurdring.

     Petra kom staan langs hom. “Jason, is dit wat ek dink dit is?”

     “Ja.” Dis al wat hy kan uitkry. Voor hom is die bewysstukke wat jare gelede uit die plaaslike polisiestasie verdwyn het, waar sy pa ’n speurder was. Dit het alles net weggeraak. Sy pá het dit laat wegraak. Want hy was die spieëlmoordenaar.


Sonbesie

Rachelle Best

 

“Oom, asseblief, kan Oom dit afhaal?” Sy vra mooi. “Ek en my boetie het gespeel, Oom, en hy’t dit per ongeluk toegedruk. Ons weet nie waar die sleutels is nie, Oom.”

      Sy praat so vinnig hy kan skaars hoor wat sy sê. Hy het nie eens gesien waar sy vandaan kom nie. Dis asof sy uit die stof verskyn het. “Kom laat ek sien, kind,” sê hy.

      Sy loer op na sy gesig, kyk dadelik weer weg. Sy een wenkbrou lig effens en hy skud sy kop. Wat sou die meisiekind in sy gesig gesien het? Waarvoor is sy so bang?

      Sy strek haar stokkie-arms na hom toe uit.

     “Dit lyk seer. Wanneer het dit gebeur?” vra hy. Die geskarrel in die werkswinkel agter hom vervaag in die agtergrond. Die hitte tril oorverdowend in die stilte.

     “Sommer net-nou-net, Oom, toe ons gespeel het. My ma gaan amper by die huis wees van die werk af. Ons gaan in vreeslike moeilikheid wees, Oom.”

     Sy kyk weer weg.

     “Sy’t gesê ons mag nie met die goed speel as sy nie by die huis is nie. Sy sê dit kan seermaak. En sy’s reg, Oom, dis seer.”

     Haar versigtigheid vir die waarheid steek hom. Sy hou weer haar hande uit na hom en hy hoef nie te vra om te weet dis nie ’n speel-speel ongeluk nie. Die metaal sny tot in haar vel en die bloed syfer plek-plek deur die pers kolle waar dit al ’n wyle teen die beentjies in haar gewrigte druk. Hy kyk vlugtig na haar, skat sy’s omtrent vyf, dieselfde as Lila. Net maerder. En vuiler. Ou vuil.

     “Waar bly jy?” probeer hy uitvis.

     “Net hier naby, Oom, nie ver nie.  Ek het sommer oorgestap. My boetie sê hier’s altyd mense.” Sy gee geen detail weg nie.

     Hy kyk rond sonder om te lyk of hy te veel belangstel en gaan haal dan sy gereedskapskas. Sy trap senuagtig rond, asof sy iemand of iets verwag.

     “Is jy alleen hier?” probeer hy weer.

     “Ja, Oom, maar my boetie is by die huis. My ma sal my mos nooit alleen los nie.” Sy kyk vir die eerste keer reguit in sy oë, asof sy hom wil dwing om haar te glo.

     Dis nie sommer speelgoed nie, dis van harde metaal. Hy krap rond tussen sy gereedskap en haal die boutsnyer uit. Hy sal versigtig moes wees. Daar is nie veel speling tussen die metaal en haar vel nie.

     “Nee, Oom!” skrik-sê sy en pluk haar armpies weg toe hy naderkom met die groot stuk gereedskap in die hand. “Oom kan nie dit afsny nie. My ma sal raas as die goed iets oorkom.”

     Wat gaan aan by daardie huis, wonder hy, maar hy wil haar nie laat skrik met nog vrae nie. “Kom nader, meisiekind, kom ons probeer dan eerder die slot oopmaak. Dit gaan net langer vat, reg?”

     Die trane lê vlak in haar oë. “Oukei, Oom. Dankie, Oom.”

     Hy het ’n bobby-pin hier iewers gehad. Hy krap weer in sy kis. Sy staan nie ’n oomblik stil nie. Dringendheid straal uit haar trippelende lyfie.

     “Aaa, hier’s dit! Ek moes mos al eenkeer self ontsnap, het geweet dit sal weer handig inkom!” Hy knipoog goedig vir haar. Onseker of daar ’n effense glimlag om haar mondhoeke is. Met deernis neem hy haar arms om die slot reg te posisioneer. Karring-karring met die slot. Skuif sy bril reg. “Vervlaks, die goed is beter gemaak as op my dag.”

     Karring-karring. Die slot kliek oop. “Daar’s hy!”

     Sy gryp-vat dit by hom, duidelik bang hy wil dit hou. Toe, sonder ’n woord draai sy om en verdwyn so vinnig soos sy haar verskyning gemaak het.

     Hy wou nog vra wat haar naam is. Sonbesie spring in sy kop, waarom weet hy nie.


Misverstand

Estelle Diederiks

 

“Praat van die duiwel – daar kom sy nou.” Charlotte waai uitbundig. Maak dan of sy uit haar leë wynglas drink. Sis oor die rand: “O, hel, kyk wat het sy aan.”

            Liza soek tussen die ander gaste deur. Sy kan Monica nie miskyk nie, want die gaste maak ’n pad vir haar oop. Sodra sy verby ’n groepie is, beweeg hulle hande na hulle monde, en dan agter die gebakte hande, volg duidelik die geskinder.

Liza kyk verlangend of daar ’n uitgang naby is, maar sy gewaar niks nie. Sprakeloos staar sy en Charlotte terwyl Monica op hulle afpyl.

“O, daar’s julle!” klink Monica se helder stem op. Voor hulle tafel steek sy vas en loer oor haar brilraam. “Wat kyk julle my aan asof die kat my ingedra het?”

Charlotte loer na Liza en beduie met haar wenkbroue dat sy met die waarheid na vore moet kom.

 “Nee, jong, jy lyk …” Liza stotter oor haar woorde, soekend na die regte een, “bietjie anders.”

“Hoe bedoel jy 'anders'?” Monica se wenkbroue skiet die lug in.

“Jy’t dan jou pajamas aan!” blaker Liza dit uit.

“Dis mos wat die uitnodiging gesê het!” kom die antwoord.

“Monica,” sê Liza saggies en met klem op elke woord, “daar staan ‘Pajama Drill Party’, dis ’n ooievaarstee vir Hester wat swanger is.”

Monica se gesig val. “Nou wat beteken ‘pajama drill’ dan?” vra sy terwyl sy vir alle praktiese doeleindes onder die tafel in seil.

“Maar net dat Hester een van die dae snags min gaan slaap en kort-kort gaan opstaan. Maar, Monica, het jy nie gesien wat almal aanhet toe jy instap nie?”

“Nee!” Monica loer rond. “Ek was so opgewonde oor my nuwe Victoria’s Secret- stukkie, ek het niks gesien nie. In elk geval, “ sy snuif liggies, “baie van dié cocktail-rokkies lyk ook maar nes lingerie.” ’n Blos verskyn op haar wange. “Ai toggie julle, wat maak ek nou? Hier sit ek, ’n ouvrou met intense haelskade, in ’n rooi nagrokkie tussen ’n klomp statige anties ...”

“Wel,” antwoord Charlotte, “ten minste is ons die onderwerp van bespreking.”

“Ja, oukei, maar dit los nie die gemors op nie.”

Die volgende oomblik staan hy daar. Michael Bezuidenhout, SA ontwerper in Parys onder ’n heel ander naam. Hy kyk strak na Monica, sy gemoed duidelik in ’n eie wêreld van verbeel en skep.

“Hou vas,” sê hy ferm en druk ’n bossie wit rose in Monica se hande. Toe, met geoefende hande, drapeer hy die ligpienk organza-tafelloper om haar skouers met gepaste “ooo”- en “aa”-geluide, en dan weer om die heupe tot waar dit in ’n groot strik op haar sitvlak eindig.

Hy bekyk haar met ’n skewe kop, stap na die tafel waar die geskenkies uitgestal is en kom terug met ’n pienk ‘koos’. Hy plaas dit op haar kop, tel ’n handvol langsteelblomme van die tafel af op en gebruik ’n pienk materiaalservet om dit om die pot vas te bind. ’n Tietbottel met ’n blom in word in haar hand gestop, en toe stoot hy haar  vorentoe.

”Dames, dames! Aandag asseblief!” Almal kyk op met verbasing op hulle gesigte. “Die meeste van julle weet wat op arme Hestertjie wag. Ja, pajama drill is die ding vir jou, poppie. Maar dis nie die einde van die wêreld nie. Maak nie saak hoe moeilik jou taak is nie, omskep dit in iets opwindends,” en hy wys na die opgetofde Monica met ‘koos’ en al op die kop. “Jy hoef nie vaal en uitgeput te lyk nie, koekie. Behou jou humorsin en lewenslus. En as jy voel jy het ’n bietjie woema nodig, skakel my, ek sal jou gou-gou omtower in iets spesiaals.” 

“Baie dankie,” fluister Monica oor en oor, “jy het my lewe gered.” 

             “Jy moet jou man bedank,” fluister hy sodat net ons drie kan hoor, “hy’t glo probeer verduidelik oor die pajamadril-storie, maar jy wou nie luister nie. Hy’t my nommer op die uitnodigingskaartjie gesien en my hulp ingeroep. I love it when a plan comes together, pop!”


Era

Ilse Strydom

 

Op pad terug koshuis toe lui my foon. Ek hoor die dringendheid in Era se stem. “Ilse, daar’s fout met die baba. Hy’s misvorm en het polisitiese niere.” Sy breek af. “Hy – hy gaan moontlik nie lank lewe nie en baie pyn verduur. Die dokter sê ons kan môre aborteer. Wat moet ek dóén?”

     Pretoria se fonteinesirkel verskyn voor my, karre ry verby my, mense staan by die verkeerslig, en ek het nie woorde nie. My gedagtes hardloop: ’n sterwende baba in ondraaglike pyn – of aborteer?

     “Ek weet nie,” hoor ek myself  sê. “Dis iets wat net jy en Jacques kan besluit.”

     “Ons gaan môre hospitaal toe. Ek sien nie kans vir dit nie. Dit moet net weggaan.” Daar is angs in my suster se stem. “Moenie vir Ma sê nie. Sy gaan net haar gebedsvriendinne bel om vir my te bid, én my probeer oortuig om dit nié te doen nie. Ek gaan net vir Pa sê, hy sal verstaan. Dan gaan ek my foon afsit tot alles verby is.”

     Die volgende dag kry ek weer ’n oproep. “Ilse, ek’s okay, die operasie het goed verloop. Ek moet nog ’n paar dae in die hospitaal bly. Ma weet nou, sy is woedend. Praat asseblief met haar, ek kan nie nou met haar deal nie.”

    Wat sê jy vir iemand wat ’n baba geaborteer het? Sy het dit tog nie gedoen omdat sy die baba nie wou hê nie, sy wou hom net die pyn spaar. Hoe troos ek haar?

 

Ek sien hoe my suster agteruitgaan, minder lag, minder gesels, minder uit die huis gaan. Vier maande later kry ons die wonderlike nuus. Era is weer swanger! Groot is die opwinding toe ons uitvind dis weer ’n seuntjie. Dis ’n gesonde swangerskap en ons wag op ’n gesonde Janco.

     Tot op ’n stormagtige wintersdag.

     Op 31 weke krul Era van die pyn, en Jacques jaag met haar hospitaal toe. Haar dokter is met verlof en die verpleegpersoneel neem haar op. Hulle vermoed dis “ligamente” en laat weet haar dokter se vennoot. Om 21:00 word ’n noodkeiser gedoen.

     Ek en Jacques sit in die wagkamer, nie seker wat op ons wag nie. Die dokter kom sit by ons, ek hoor sy koue stem: “Jammer, die baba is dood. Sy het ’n uterusruptuur gehad, die baba het verdrink. Era het baie bloed verloor en ons moes ’n bloedoortapping doen. Sy was ook amper dood. ”

    Hy staan op, en net voor hy wegstap sê hy: “Volgens wet moet julle die baba begrawe. Sterkte, ek sal julle laat roep wanneer Era uit die herstelkamer kom.”

    Daar kom nie ’n woord uit Jacques se mond nie, hy staan bloot op en loop uit. 

     “NEE!” skree ek in my binneste. Ons het dan laasweek haar ooievaar gehou! Die huis is vol babapresente! Wéét Era al? Is sy al wakker? Dan, effens kalmer: Twéé keer? Hoe gebeur dit twéé keer?

     Dis stil om my. Daar is geen antwoorde nie. Net Jacques se leë voetstappe in die lang, skemerdonker gang.


Dagboek van ʼn mal huisvrou

Gina van Staden

 

Andrea staar na die groen kaartjie tussen haar vingers. Wat het gebeur? Hóé het dit gebeur? Sy het nie eens geweet kredietkaarte het vervaldatums nie. Maar wat sal ʼn dom huisvrou in elk geval weet van hierdie tipe ding? Sý spandeer mos net haar man se geld.

     Met ʼn senuagtige laggie en ʼn flou verskoning los sy die hoog gelaaide trollie net daar en stap driftig kar toe. In haar gedagtes gil sy armswaaiend – die tipiese dom blondine – of dalk eerder ’n Energiser bunny met ’n paar kortsluitings?

     By die huis slaan sy die voordeur so hard toe dat die kat van die bank se rugleuning afval. “Jannie!” Haar stem galm in die gang af.

     Hy kom verskrik aangedraf. “En nou, my vroutjie?”

     “Moet my nie vandag ‘my vroutjie’ nie. Dis ek of sy. Óf jy gaan laai jou ma nóú by die SPCA, jou suster of ʼn motel af ... óf ek loop!”

     “Wat het sy nou weer gesondig?” Jannie sak op die bank neer en tel die remote op.

     “Ons bankkaarte omgeruil! Ek moes ʼn uur en ʼn half in ’n besige tou wag om vir jóú familie se Kersgeskenke te betaal! Was net van plan om my polse te sny met ’n Minora-lemmetjie op die rak langs my, toe die kassier sê: ‘Sorry, madam, your card was declined’. Declined! Nadat ek in totaal drie onvervangbare ure van my lewe vermors het!”

     Jannie draai skaars sy oë van die televisieskerm af weg. “Ek’s seker dit was  ʼn ongeluk. Moet jy in elk geval altyd so aangaan?”

     Andrea gluur hom aan. “Nè?”

     Voor hy kan vra “Nè, wat?” bewe die voordeur se skarniere toe die lang plank agter Andrea se rug toeslaan.

      Soekie lê die pad na Wimpie se sportkroeg op outo-loods af, terwyl Andrea die feit betreur dat sy lankal in ’n swart toga voor ’n regter kon gestaan het, maar in stede daarvan ʼn mishandelde slaaf is wat toestemming moet vra vir elke sent wat sy mag spandeer. Oukei, dalk nie “mishandel” of “elke sent” nie, maar ʼn slaaf nietemin.

     “Hallo girly,” groet die getattoeëerde man agter die toonbank.

     “ʼn Dubbel, asseblief.”

     “So erg?” Wimpie loer onderdeur sy kuif na haar terwyl die ys klinkend in die lang glas opstapel.

     Andrea kyk hom stip in die oë. “Swaertjie, jy sê mos altyd jy sal enigiets vir my doen. So ... kry vir my ʼn hitman.” Nie eens ʼn halwe glimlag kruip in haar stemtoon weg nie. Vandag is sy ernstig.

     Met ʼn geoefende handbeweging sit Willie die dop voor haar neer. “Sweetness, jy weet mos ek’s klaar met daai dinge. As jy van jou skoonma wil ontslae raak, moet jy self ’n plan maak. Wat ek wel vir jou kan doen, is om jou ’n stywe drukkie te gee.”

     Andrea se lag klink op soos ʼn pistoolskoot. Toe ... magteloos, kopskuddend, leun sy oor die toonbank en klink haar glas teen syne. Ook net in hierdie mal familie sal haar swaer skimp vir ’n drukkie terwyl sy planne beraam om sy ma van kant te maak.


Waar liefde draai         

Elzet Scott

 

Die gedrom van mense wat in groepies lag en praat, skeel Klara min, sy het haarself oorgegee aan die gedagte dat haar lewe nie vol dagdrome gaan wees soos dié van ander getroude paartjies nie, háár lewe is besluit vir haar. 

     “Aarde  Klara, hoor jy ooit wat ek sê?” vra Amanda  met irritasie in haar stem.

     Klara skud haar kop. “My gedagtes dwaal elke keer as ek my oë toemaak. Sal ek dit kan doen,  Amanda?”

     “Klara jy kán, julle is gekose van hoërskooldae af, jy kan nie kop uitrek nie. Ek moet gaan, moenie iets doms doen nie, ek bel jou môre.”

     Klara sit lank en staar tot die kelner die rekening bring wat sy meganies vereffen voor sy haar handsak oor haar skouer slinger. Sy het na die koffiewinkel gestap om Amanda daar te kry, Frogenco is binne loopafstand van die woonstel, as Andrew haar nodig het, sal sy vinnig daar kan wees, hy het haar nou nodig soos ’n kind sy ma.

     Klara se tuimeldroeërgedagtes laat loop haar vas in ’n drom op die sypaadjie, ’n ferm paar hande om haar middel hou haar op haar voete. 

     “Ek sal voorstel dat jy nie oorlog maak met die drom nie,” sê ’n kalm stem.

     Klara se emosies wil breek, maar sy beheer haarself.

     “Voel jy beter?” Steeds die stem. “Moet jou nie so bekommer nie, die drom sal jou vergewe.”

     Ag hel, hy is nog daar. “Ja, dankie,” is al wat sy kan bemeester.

     “Wil jy oor iets praat?”

     Die bloed stoot op in haar wange. “Hier? Op die sypaadjie? Dink jy ek is mal?”

     “Vat my kaartjie.” Hy haal ’n sjiek silwer kaartjiehouer uit sy baadjiesak. Gee een aan. Stap weg. 

     Klara bekyk dit. Anton de Bruyn, psigiater. Sy wil dit opskeur en in die drom gooi, maar sy bedink haarself. Miskien moet sy dit hou, nie vir haarself nie, vir Andrew.

     Haar foon lui, dis Andrew, die deuntjie is sy gesogte Beatles-liedjie. Sy antwoord, klap die foon toe en hardloop die res van die pad huis toe, die dag se flater met die drom iets van die verlede. Met die sweet klam teen haar rug stoei sy die sleutel uit haar handsak, met die tweede probeerslag is die deur oop.

     “Andrew! Waar is jy?”

     Haar hart klop vinnig, sy kalmeer haarself deur diep asem te haal en haarself te maan met “kalm bly Klara kalm, kalm”.

     Die gordyne is toegetrek, op die grond lê elke geraamde foto van haar en Andrew stukkend op die grond. Wat die duiwel gaan aan? Haar hand gaan na haar handsak om die pepersproei uit te haal wat sy onlangs by haar pa gekry het.

     “Andrew?”

     Sy roep saggies, haar stem breek effens, sy trap oor die glasstukke, verbeel haar die foto-oë kyk beskuldigend na haar. In die hoek van die sitkamer sit Andrew, roerloos. Vir een oomblik dink sy die ondenkbare: hy het sy eie lewe geneem. Wat voel sy? Sy is nie seker nie, wil dalk eerder nie daaroor dink nie.

     “Hoekom huil jy? Is dit nou al so erg dat jy tjank as jy na my kyk?”

     Klara antwoord nie, begin om die stukke op te tel en sny haar vinger. Vloek gedemp en gaan hou dit onder die kombuiskraan. Andrew kyk nie op nie, vra nie of sy oukei is nie, bly net daar sit, bly net daar sit, bly net daar sit, iets waaraan sy gewoond sal moet raak.

     Die dokters het haar gewaarsku sy sal geduld moet hê met hom, maar hoeveel geduld is daar in haar put? Hy sit net in die woonstel, hoeveel kere sy hom ook al gevra om uit te gaan, dinge sáám te doen, iets waarmee sy self worstel, maar sy probeer darem, hoekom kan hy nie? Nee, woede-uitbarstings het sy idee van vermaak geword.

     Sy skakel die ketel aan. “Ek maak vir ons tee, Andrew.” Sy sê dit met oordrewe kalmte, die laaste kalmte in haar put. Andrew bring homself stadig uit die hoek en sit en kyk na die fotorame wat op die vloer gestrooi lê.

     “My lewe is soos die foto’s, Klara, gebreek, hoe gaan ek weer lewe, hoe gaan ek weer man voel, hoe gaan ek vir jou sorg, vir ons sorg?”

     Vir die eerste keer sedert sy lewe uitmekaar geruk is, wys hy iets anders as woede, en dit vat aan haar, laat haar die man onthou op wie sy verlief geraak het. Sy stap nader en gaan sit langs hom op die vloer met haar kop op sy skoot.

     “Jy sal, Andrew, dit was nog nooit net jy nie, dit was nog altyd ons, saam sal ons wen en saam vir mekaar sorg.”    


Simbool

Alta Nel

 

Ilana steek haar hand uit na die blikkie op die winkelrak en haar oog vang haar kaal ringvinger. Haar ring, flits dit deur haar kop. Waar is haar ring?                        

      Voor sy van die huis af gery het, het sy haar trouring losweg in haar jeans se voorste sakkie gedruk om handeroom aan te smeer. Paniek styg in haar op toe sy haar vinger in die sakkie druk.

     Dis leeg.

     “Ek los eers my trollie hier. Ek moet gou iets in die motor gaan haal.” Sy probeer kalm met die rakpakker praat, maar sy moet haarself dwing om nie te hardloop nie. As daardie ring weg moet wees. Hoe kon sy so agtelosig gewees het? Sy moes Ben omtrent soebat om haar ou ringe te laat saamsmelt en een mooie te laat maak. Miskien, het sy gedink, as sy ’n nuwe het, sal hulle verhouding ook weer nuut word. Tot oormaat van ramp is dit nie verseker nie, sy het hom oortuig dat dit gedurig aan haar vinger sal wees.                                                         

     Die ring is nie in die motor nie.                                                                         

     Dit skiet haar te binne dat dit gevoel het of iets van haar skoot af val toe sy vroeër in die hoofstraat uit die motor geklim het. Sy het afgekyk, maar niks gesien nie en het haar inkopies gaan doen, waarna sy na hierdie sentrum gery het.                   

     Dit was toe al die tyd die ring! Dit moes onder die motor ingerol het. Dié seker wete laat haar hart moeisaam klop. Wat is die kans dat sy haar ring gaan terugkry? Dis al ’n uur gelede dat sy daar parkeer het. En wat is die kans dat iemand dit nie gesien en opgetel het nie? En optelgoed is hougoed.

     Sy móét gaan kyk! Hemelse Vader, sal U die engele opdrag gee om te help dat sy haar ring vind.

     Met bewende hande skakel sy haar motor aan. Stilgebede flits deur haar kop terwyl sy so vinnig moontlik terugry tot voor die apteek in die hoofstraat. Die robotte bly te lank rooi, die motors trek nie vinnig genoeg weg nie, ry te stadig.

     Dieselfde parkeerplek is waarlikwaar oop en dit op sigself is ’n wonderwerk. Sy spring uit en kyk smekend na die selfaangestelde parkeerwag. “Het jy dalk ’n ring hier iewers sien lê?”    

     Hy kyk onbegrypend na haar. “Nei mêrrie, hoe sal mêrrie nou by my ’n ring kom soek?” Hy skud sy kop, dink duidelik sy is nie lekker by nie.                                     

     Desperaat kyk sy rond op die teer langs die motor. Haar oë dwaal na die straat. Vang iets blinks op die ryvlak, en toe sy tussen die verbyflitsende motors deur kans kry om nader te gaan, lê dit daar. Skeef getrap deur motorbande, maar nog met al die diamantjies.

     Dankbaarheid laat haar oë vol trane skiet. Waarlikwaar, engele bestaan. Want een het haar ring opgepas. En gebede word verhoor. Selfs oor ’n simbool soos haar ring. Dalk veral.


Rondom rook

Claudia Beyers

 

“Ansie, ek ruik rook, ek dink dit kom van die bure se plaas!” Reinette druk die foon tussen oor en skouer vas terwyl haar hande rondfladder op soek na nog iets om in die tas te pak. “Soos ek hier staan, sien ek figure wat brand stig. Op Druk-my-niet gaan daar vlamme op!”

     Paniek laai op in Reinette. As die wind opkom en verkeerd draai, is dit klaarpraat met hulle. Sy hardloop na haar man wat op die stoep staan met ’n verkyker voor sy oë en ’n tweerigtingradio in die hand. Haar selfoon is nog in haar hand, maar sy kan skaars hoor wat haar vriendin van Hofmeyr sê.

     “Die vuur is naby. Ons het fynbos ... en ’n klompie skapies in die veld. Ansie, jy moet bid, asseblief! Sê vir almal daar. Huise het afgebrand ... ek is só bang. Ek weet nie wat ons gaan doen nie.”

     In die verte skiet ’n nuwe vuurvlam die hoogte in. Dit laat dink haar aan ’n vulkaan wat uitbars en lawa wat dorpe verswelg. Iemand gil, lank en uitgerek, en sy besef skielik dis sy self. Haar foon kletter op die vloer. Sy ruk to haar man langs haar kniel, sy oë kalm. Hoe kan hy so rustig wees met ’n vulkaan op sy drumpel?

     Die boer van Kleinplaas trek sy vrou op en hou haar vas terwyl hy kalmerend in haar oor praat. Liggies wieg hulle heen en weer en sy word daarvan bewus dat hy nie meer met háár praat nie, maar met sy God.

     “Here, stuur tog reën. Hou die wind vas in u Hand. Hou Reinette ook vas.”

     Sy greep verstewig en kalmte spoel oor haar. “My man, ek moet klaar pak. Kom haal die waterbottels wat ek vir die brandslaners gevries het.” Sy kyk hom sag aan. “En ... dankie, my lief.”

     Hy verstaan. Die koelbokse word op die bakkie gelaai. Vuurplakke. Nat sakke. Plaaswerkers klim agterop.

    ’n Eensame figuur vol innerlike krag staan op die stoep. “Hallo, Ansie. Ek het gedink die verbinding het verbreek.” Reinette drink diep teue yswater uit ’n glas. “Ek is nie altyd sterk nie, my vriendin. Maar belowe julle sal bid vir reën vir ons hier aan die onderpunt van die land.” 


Tweede kans

Claudia Beyers

 

Ek voel in ’n dwaal. Alles het so vinnig gebeur. “Waar vat jy my heen, meneer?” wil ek weet.

        Daar is kreukels om sy oë en grys hare langs sy slape. “Dr. Verster se spreekkamer is om die hoek. Ons laat hom gou kyk of alles wel is met jou.” Hy hou voor ’n wit gebou stil en klim uit. “Kom, juffrou, ek stap saam.”

        “Wat het gebeur, ounooi?” Die gryskopomie se stem is sag, sy hande flink.

        “Dokter, daar was ’n kind voor die kar … hmm … agter ’n bal aan, dink ek.” Ek lek oor my droë lippe en voel hoe die trane in my oë opdam. “En toe is die boom voor my – Eina!”

        “Jammer. Die veiligheidsgordel het jou lelik gekneus. Maar ook jou lewe gered. Trek  aan en kom sit dat ek iets voorskryf vir skok.”

        Die sonlig verblind my toe ek weer buite kom. Ek voel in my denim se sak, my foon is weg. Daar staan ’n telefoonhokkie op die hoek, maar my beursie lê nog in die BMW se mossienes. Teleurgesteld gaan ek weer die gebou binne. Die dokter staan en gesels by die ontvangsdame.

        Ek byt op my lip. “Hm. Kan dokter dalk vir my geld leen vir die publieke foon?”

        Hy glimlag. “Kom bel in my kantoor,” sê hy en loop vooruit.

        Toe ek by sy lessenaar gaan sit en my hand uitsteek om Dolf se nommer te skakel, sien ek haar. In ’n goue raam op die tafel lag sy terug na my. ’n Jonger weergawe, maar beslis sy. My hand bly hang in die lug.

        Die dokter kyk my bekommerd aan. “Gaan jy nie bel nie, ounooi? Of ken jy nie die nommer nie?”

        Met ’n bewende vinger wys ek. “Wie is sy?”

        “Ken jy haar?” Die dokter se skouers lyk skielik krom, sy stem klink veraf. “Dis my dogter. Ek soek al twintig jaar na haar.” Verbeel ek my of is daar ’n snik in die ou man se stem? “Ek het groot foute gemaak in my lewe, kind.” Hy vroetel in sy sak, vee ongeduldig oor sy oë. “Ken jy haar?” vra hy weer en kyk my dringend aan.

        “Dis my ma,” sê ek oorbluf.

        Hy staar na my. Woordloos. Geluidloos. Net sy asem wat al vinniger jaag.

        Ek voel koud. Rillings skud my liggaam. Kan dit wees? Gebeur sulke dinge in die regte lewe? En tog. Daar is hy. En daar is sy. En hier is ek, die derde generasie. My oë brand en ek moet hulle vinnig knipper om nie te begin tjank nie.

        Ek leun oor en vat sy hande. Sê met stygende vreugde: “Kom ons gaan kuier vir haar. Oupa!


Last Touch

Aniki Joseph

 

“Ek gaan nêrens,” sê Ma. Die sigaret trek kromvingertjie op pad asbak toe. “Hulle sal my hier uitdra. Voete eerste.” Die as mis die asbak net-net. “Oor my dooie liggaam,” sê sy en steek nog een aan. Die pienk geboortevlekkie op haar linkerwang ’n oomblik rooipers.

        “Maar Moeder …” probeer ek weer.

       Pa lyk verleë. Verstel sy gehoorappaat. Druk my hand saggies onder die tafel. Die lewe se padkaarte verfrommelde lyne op sy gesig. Met die groetslag druk ek Moeder twee keer teen my vas. ’n Rukkie lank klop ons harte in gelyke ritme.

        “Last touch,” sê Moeder skielik en stoot my weg.

        Ek klim in en ons vingerpunte raak vlugtig deur die oop venster. Soos altyd wanneer ons afskeid neem. Touch en waai. My hartklop is uit ritme toe ek wegry.

        Ek bel die ander kinders. Ons onderhandel, pleit, soebat, bekommer. Begin weer voor. Dit help nie. Moeder het besluit. Ons aanvaar en ondersteun, maar bly hoop.

        Dis ’n Saterdagoggend toe die foon voordag lui.

        “Ek is moeg, my kind,” sê Ma.

        “Is daar fout?” vra ek onrustig.

        “Nee, ek wil net huis toe gaan.”

        “Ek kom dadelik.”

        Ek vra om met Pa te praat. Hy vroetel hoorbaar met sy gehoorapparaat, kan nie uitmaak wat ek sê nie. Sal maar die ander bel en laat weet.

        Die stadsgewoel lê gou agter my, die veld bedek in klossies vaalbos. Slap grensdade. Hier en daar wapper ’n verbleikte plastieksak. Verstik in son en wind en tyd.

        Tannie Lettie in die woonstelblok oorkant Moeder s’n begin huil toe ek haar vertel ons neem Moeder hospitaal toe. “Moenie vir haar sê nie. Ek wil nie moelikheid maak nie. Jou ma is my ou mater,” soebat sy. “Maar sy het haarself toegesluit, die laaste paar dae. Wou nie oopmaak nie.”

        Ek troos en beloof om haar op die hoogte te hou.     

        Die middagson gooi skaduwees oor die binneplein. Ek hardloop die trappe twee-twee af. Verby ’n droë malvaplant en spikkels duiwemis. Toe ek die onderste trap bereik, skree ’n hadida bokant my kop. Ek kyk op. Uitasem.

        Hulle is besig om Moeder teen die trappe oorkant my af te dra.

       Voete eerste.

 

Elke mens se vingerafdrukke is uniek. So is dit ook met rou. Ek plant Krismisrose in die stil deel van die tuin. Verwonder my net soveel aan die ligpers blomme as aan die feit dat ek iets kon laat groei. Bak Ma se resepteboek van voor tot agter. Ruik haar in anys, gemmer, kaneel.

        Pa kuier om die beurt by sy kinders.

        Tannie Lenie bel op ’n Saterdagoggend voordag. “My seun kom my vandag haal,” sê sy. “Ek het besluit om daar te gaan woon. Die kinders soebat al so lank.” Sy belowe om my op die hoogte te hou.

        Buite is dit weer lente. Mossies en vinkies raas in die tuin. Die malva voor my kombuisvenster blom baldadig rooi. Ek bak ’n sjokoladekoek en skryf ’n gedig:

        Last Touch.

        Vir Ma.  

 


Skoon rekord

Gideon Brückner

 

Nog net een nag. Na môre is dit net hy en Ampie met die een en ’n halwe arm. Miskien sal hulle dan kan gesels. Miskien sal Ampie dan nie meer sê hy het sy arm afgekap nie.

        Hy laat rus die lang steel van die hamertjie net-net op die spoor. Sonder om sy sit te verander. Hy sit soos hy al dertig jaar sit, en wag dat die wiele sy hamertjie se hartklop kom toets. Kruisbeen wag hy op die gruisklippers langs die spoor, sy knieë onder hom ingevou, die hamertjie uitgestrek voor hom.

        Hy dink nie meer oor wat hy moet doen nie – na dertig jaar kom dit vanself. Maar vanaand, sy laaste aand, moet hy vir oulaas mooi kyk en mooi luister. Hy het ’n skoon rekord. Het nog nooit ’n skewe klank gemis as die groot wiele verbyrol nie.

        Voor hom lê die blink getrapte spoorlyn soos die strepe in ’n oefenboek uit sy skooldae. Uit die hoek van sy oog sien hy die kollig van die stoomenjin waar dit om die draai kom.

        Die hamer se steel, soos die lang wyser van sy sakhorlosie, wys loodreg na die blink lyn voor hom. Nog net twee draaie verby twaalfuur dan is sy skof verby. Vir altyd. Miskien sal hy en Ampie dan oor alles kan gesels. Hy hoef nie op te kyk nie. Hy weet dit neem 65 sekondes nadat die wit kollig om die draai gekom het, totdat die eerste wiele teen die hamertjie begin tik-tak.

        Sy oë bly op die hamertjie, die lang steel glad gevat waar dit liggies op die eelte van sy palm rus. Die blink geslaande kopstuk lê plat op die spoor en wag vir die eerste wiel om hom vorentoe en weer terug na die volgende wiel te skop. Dis soos ’n derde arm, sy pols, sy hartklop, dit was sy alles – totdat Ampie gekom het.

        Alles een volmaakte werkende stuk. Nie een en ’n halwe stuk soos Ampie nie.

        Die trein is naby. Hy voel die trillings op die spoor. In die lug hang die suur reuk van steenkool en as wat voor die stomende enjin uit waai. Die drywer sit sy sirene aan. Hard en skel. Hy hoor weer Ampie se hees kreet by die hek vanmiddag, toe hy soos altyd, kosblik vasgeklem onder sy arm, sy voet oor sy fiets se raam gegooi het.

        “Jy kan nie met my praat nie! Jy het twee arms en ek net een en ’n halwe! Weet jy hoe dit is?”

        Die trein tik-tak stomend nader. Hy verslap sy greep op die hamersteel. Hou dit net liggies vas – die wiele moet dit self heen en weer skop sodat hy kan luister vir krake. Hy versit, rus gemaklik op sy hurke. Wag vir die lokomotief se eerste skop. Weet hy moet stip kyk en fyn luister en nie sy oog van die verbyrollende wiele afhaal nie. Soos hy ook nooit van Ampie se halwe arm kan wegkyk nie.

        “Ag, Here, maar Ampie se halwe arm was mos nie my skuld nie!”

        Die voorste wiel skop die hamer liggies heen en weer in sy hand. Hy trek dit terug en wag vir die volgende sarsie. Tik-tak spring die hamertjie heen en weer.

        “Hoekom wil Ampie nie met my praat nie – hy praat mos nie met sy arms nie, Here!” Vir ’n oomblik laat sak hy sy kop tussen sy opgetrekte bene. “Here, hoekom het Ampie nie maar twee heel arms soos ek nie? Hoekom wil hy nie met my praat nie? As daar dan skuld moet wees, Here, dan is dit mos my én Martie s’n!”

        Twee waens gaan verby en hy druk die steel dieper in. Die derde gryp die hamersteel, ruk dit uit sy hand. Hy probeer dit terugpluk, maar die wiel rol oor die steel en knak dit af. Hy gryp daarna, voel die vuur van warm staal, hoor splinters kraak.

        Tik-tak, tik-tak.

***

Hoekom staan die wit kollig bo hom stil? Hoekom die gordyne wat in blou voue om hom hang? Ampie se ooglede vou ook so toe oor sy blou oë as hy met hom wil praat. Maar hoekom hoor hy nie die tik-tak van die trein nie? Hoekom ruik hy nie die suur steenkool nie? Hoekom kom die trein nie nader nie?

        Die laken voel koel onder sy vingers. Hy verskuif sy hand na sy ander kant en soek sy hamertjie. Sy vingers vat stywe verbande raak. Om sy arm. Vasgedraai om sy lyf. Stadig sak sy hand terug  na die koelte van die bed. Na dertig jaar het sy hamerstok middeldeur gebreek.

        Meer as dit.

        Want hy weet – nou het hy ook net een en ’n halwe arm – nes Ampie. Miskien sal hulle nou kan praat. Al is hy nie so gebore nie – Ampie wel.


Inkommers

Denise Coetzee

 

“Ek het geweet jy sal nie omgee om te kom help nie, Vroutjie. Ons kan nie langer vir Dokter Kallie wag nie – my man se pyn is onhoudbaar. Stap deur … derde kamer links.”

     My stram glimlag waarsku my dat daar nog bewyse van ’n onvoltooide middagete aan my mondhoeke kleef. Met ’n “dankie, Mevrou” probeer ek dit ongemerk afvee.

     Haar woorde volg my gang-af. “Jy is gelukkig om kanse soos dit te kry. Onse mense aanvaar inkommers baie gouer as ons sien dat julle belangstel en bereid is om te help.” 

    “Inkommers, Mevrou? Ons bly darem al sewe maande op die dorp.”

    “Sustertjie, daar is mense wat al tien, twaalf jaar hier bly en steeds inkommers is. Dis nie maklik om wortel te skiet as jy nie hier gebore is nie.”

     O, inderdaad, mymer ek, veral nie as jou sakke vlak is, en die titel voor jou naam nie genoeg gewig dra nie. Die reuk van siekwees dwing my tong om stil te lê. Ek laat haar eerste by die kamer inloop – age before beauty – tot ’n inkommer weet dit.

     “Lemmer, die suster is hier om jou in te spuit.”

     “Maar my magtig, Drien, ek het gesê ek sal vir Kallie wag, ek ken die vrou van g’n kant nie.”

     Sonder aarseling steek ek my hand uit en vou sy koorsige vingers toe. “Desiré van Zyl. Ons het al ontmoet, meneer Carstens.” Ek is nie verbaas dat hy my nie onthou nie. Ons inkommers maak selde ’n blywende indruk. Sou hy my hond onthou? Of die geluid wat sy skoen teen haar ribbes gemaak het toe sy een oggend sy onomheide tuin sonder die nodige toestemming verken het?

     “Is jy familie van Paardeberg se Van Zyls?”

     “Nee, ons is van die Gautengers wat suidwaarts gevlug het.”

     “Hemel, dan is jy boonop ’n inkommer. Wat doen jou man?”

     “Ons het ons eie besigheid. Ons versorg pasiënte in verskillende stadiums van die siekteproses.”

     “Verpleging is nie ’n beroep vir ’n man nie.”

     Ek help hom nie reg nie. “Hierdie spuitjie gaan gou-gou klaarspeel met u pyn. Sommer in die maag, hoor? Net soos die inspuitings wat u reeds kry om die bloed dun te hou.”

     “Kallie het my nog nooit in die maag ingespuit nie.”

     “Dis ’n nuwe middel, meneer Carstens. Ek en my man gebruik dit algemeen in ons praktyk. Dis regtig effektief: die pyn is sommer gou iets van die verlede.” Ek wag geduldig tot glasigheid die woede uit sy oë dryf.

     Haar verligting is duidelik. “Dankie, Suster. Ek kan amper nie glo dat hy so vinnig rustig geraak het nie. Ek weet sy ou tydjie is kort, maar dis nie aldag maklik om geduldig te bly as die pyn sy humeur so laat lol nie.” Sy stryk die lakens by sy voetenent gelyk met die sykant van haar hand. “Ek sal definitief laat weet as ons jou weer nodig het. Die deur is nie gesluit nie, sien jouself sommer uit.”

     Ek is verbaas om te sien dat my hande bewe toe ek minute later my selfoon uit my skouersak haal. Siekte en naderende dood ontstel my lank reeds nie meer nie; duidelik doen neerhalende verwysings na ons inkommerstatus dit steeds.

    Hy antwoord net na die derde lui. “Sielerus Begrafnisondernemers, middag.”

    “Liefde, as ons middel soos gewoonlik werk, behoort ons volgende kliënt binne ’n dag of twee by jou te wees. Meneer Lemmer Carstens.”

     “Dankie, my vrou. Ek kyk uit vir hom.”